










Hali hii inazua swali muhimu: Je, tunafanya kazi kwa ajili ya fedha pekee, au tunajifunza namna ya kuzifanya fedha zetu zitusaidie kufikia malengo tuliyojiwekea?
Ukweli ni kwamba mafanikio ya kifedha hayategemei tu kiasi cha fedha mtu anachopata, bali pia namna anavyopanga, kutumia, kuweka akiba na kuwekeza fedha hizo.
Katika makala hii, tunaangazia misingi muhimu ya usimamizi wa fedha na namna huduma za kibenki zinavyoweza kuwa sehemu ya safari ya mtu binafsi na mfanyabiashara kuelekea maendeleo ya kiuchumi.
Makala hii inawasilishwa kwa mtazamo wa kitaalamu wa Bi. Lilianfavour Makawa, Team Leader – Sales and Service/Support, Benki ya CRDB, Tawi la Ubungo jijini Dar es Salaam.
Moja ya dhana ambazo watu wengi wanapaswa kuzitafakari ni kwamba kuwa na kipato kikubwa hakumaanishi moja kwa moja kuwa na mafanikio ya kifedha.
Mtu anaweza kupata mshahara mkubwa lakini mwisho wa mwezi akawa hana fedha za akiba. Vivyo hivyo, mfanyabiashara anaweza kufanya mauzo makubwa lakini akashindwa kuelewa kama biashara yake inapata faida au inaendelea kula mtaji.
Changamoto kubwa mara nyingi huwa katika usimamizi wa fedha.
Kila mtu anahitaji kuwa na mpango wa mapato na matumizi unaomsaidia kujua fedha anazopata zinaelekezwa wapi. Ni muhimu kutambua tofauti kati ya mahitaji ya lazima, matumizi ya kawaida na matumizi yasiyo ya lazima.
Kuweka malengo ya kifedha, kufuatilia matumizi na kuwa na nidhamu ya fedha ni hatua muhimu katika kujenga msingi imara wa uchumi binafsi.
Kuna dhana potofu kwamba kuweka akiba ni jambo linalowezekana kwa watu wenye mishahara mikubwa au wafanyabiashara wanaopata faida kubwa.
Hata hivyo, akiba huanza na utaratibu na nidhamu, si lazima kuanza na kiasi kikubwa cha fedha.
Mtu anaweza kuanza kwa kutenga sehemu ya kipato chake kila anapopokea mshahara au kupata mapato ya biashara. Jambo la msingi ni kuwa na utaratibu unaoeleweka na kuufuata kwa muda mrefu.
Akiba inaweza kumsaidia mtu katika mambo mbalimbali, ikiwemo:
Kukabiliana na dharura za kifedha.
Kutimiza malengo ya muda mfupi na mrefu.
Kupunguza utegemezi wa mikopo kwa matumizi ya kawaida.
Kuanzisha au kupanua biashara.
Kujiandaa kwa mahitaji muhimu ya baadaye.
Kupitia huduma mbalimbali za kibenki, wateja wanaweza kuchagua njia zinazowasaidia kutunza na kusimamia fedha zao kulingana na mahitaji na malengo yao.
Mikopo ni mojawapo ya huduma muhimu zinazoweza kumsaidia mtu binafsi au mfanyabiashara kutekeleza mipango yake ya kifedha.
Kwa mfanyabiashara, mkopo unaweza kuwa fursa ya kuongeza bidhaa, kununua vifaa, kupanua eneo la biashara au kuongeza uwezo wa uzalishaji.
Kwa mtu binafsi, mkopo unaweza kusaidia kutimiza mahitaji maalumu kulingana na masharti ya bidhaa ya mkopo husika.
Hata hivyo, kabla ya kukopa, kuna mambo muhimu ya kuzingatia:
Kwanza, kuwa na sababu inayoeleweka ya kukopa. Usikimbilie kuchukua mkopo kwa sababu tu umeona unapatikana. Jiulize utaufanyia nini na utachangiaje katika kuboresha hali yako ya kifedha.
Pili, elewa gharama za mkopo. Fahamu riba, ada, muda wa marejesho na masharti mengine yanayohusika kabla ya kusaini mkataba.
Tatu, pima uwezo wako wa kurejesha. Hakikisha marejesho yanaendana na kipato chako na majukumu mengine ya kifedha.
Nne, tumia mkopo kwa kusudi lililokusudiwa. Ikiwa umekopa kwa ajili ya biashara, ni muhimu kuhakikisha fedha hizo zinatumika katika shughuli zinazohusiana na mpango wa biashara.
Mkopo unaopangwa vizuri unaweza kuwa nyenzo ya maendeleo, lakini mkopo usiozingatia uwezo wa marejesho unaweza kuleta changamoto kubwa za kifedha.
Watu wengi wanapofikiria kuhusu benki, jambo la kwanza linalowajia akilini ni kuweka na kutoa fedha. Lakini huduma za kibenki zina nafasi kubwa zaidi katika maisha ya kiuchumi ya mtu binafsi na biashara.
Benki zinaweza kutoa huduma mbalimbali zinazosaidia katika:
Kuhifadhi fedha na kusimamia akaunti.
Kurahisisha malipo na miamala.
Kuwezesha upatikanaji wa mikopo kulingana na vigezo husika.
Kusaidia biashara kusimamia mapato na malipo.
Kuwezesha matumizi ya huduma za kidigitali.
Kusaidia wateja kupanga na kusimamia mahitaji yao ya kifedha.
Kwa hiyo, ni muhimu kwa kila mteja kujifunza kuhusu huduma zinazopatikana na kuchagua zile zinazolingana na mahitaji yake.
Uhusiano mzuri kati ya mteja na benki haupaswi kuishia wakati wa kufungua akaunti pekee. Mteja anapaswa kujifunza, kuuliza maswali na kufahamu huduma zinazoweza kumsaidia katika safari yake ya kifedha.
Maendeleo ya teknolojia yamebadilisha kwa kiasi kikubwa namna watu wanavyofanya miamala na kusimamia fedha zao.
Kupitia huduma za kibenki za kidigitali, wateja wanaweza kupata urahisi wa kufanya miamala mbalimbali bila kutegemea kila wakati kufika katika tawi la benki.
Teknolojia hii ina umuhimu mkubwa kwa wafanyabiashara wanaohitaji kufanya malipo, kupokea fedha na kusimamia shughuli zao kwa haraka.
Hata hivyo, pamoja na urahisi huo, usalama wa taarifa na fedha ni jambo lisilopaswa kupuuzwa.
Kila mtumiaji wa huduma za kidigitali anapaswa:
Kutunza siri za PIN na nywila zake.
Kutompa mtu mwingine taarifa za siri za akaunti.
Kuepuka kubonyeza viungo visivyojulikana vinavyotumwa kwa ujumbe.
Kuthibitisha miamala na taarifa za malipo.
Kutumia njia rasmi za mawasiliano za benki yake anapohitaji msaada.
Teknolojia inapaswa kuwa nyenzo ya kurahisisha maisha, si chanzo cha kupoteza fedha kutokana na uzembe au udanganyifu.
Changamoto mojawapo inayowakabili wafanyabiashara wadogo na wa kati ni kuchanganya fedha za biashara na matumizi binafsi.
Mfanyabiashara anaweza kufanya mauzo mazuri lakini akashindwa kujua kiasi halisi cha faida kwa sababu fedha zote zinatumika bila utaratibu maalumu.
Ili kuboresha usimamizi wa biashara, ni muhimu:
Kutenganisha fedha za biashara na matumizi binafsi.
Kuweka kumbukumbu za mapato na matumizi.
Kufuatilia madeni ya wateja na madeni ya biashara.
Kujua gharama za uendeshaji.
Kutenga fedha kwa ajili ya kukuza biashara.
Kutumia huduma za kibenki zinazorahisisha ukusanyaji na usimamizi wa fedha.
Mfanyabiashara anayeelewa mtiririko wa fedha katika biashara yake huwa na nafasi nzuri zaidi ya kufanya maamuzi yenye tija.
Biashara yenye mauzo mengi si lazima iwe na faida kubwa. Muhimu ni kuelewa fedha zinazoingia, zinazotoka na kiasi kinachobaki baada ya gharama zote.
Mafanikio ya kifedha ni safari inayohitaji mipango, uvumilivu na nidhamu. Hakuna kanuni moja inayofaa kila mtu, lakini kuna hatua ambazo zinaweza kumsaidia mtu kuanza.
Hatua ya kwanza: Jiwekee malengo. Amua unataka kufikia nini kifedha ndani ya miezi sita, mwaka mmoja au miaka mitano.
Hatua ya pili: Tengeneza bajeti. Fahamu mapato yako na panga matumizi yako kabla fedha hazijatumika.
Hatua ya tatu: Jenga utamaduni wa kuweka akiba. Anza na kiasi unachoweza kumudu na ongeza kadiri kipato kinavyoruhusu.
Hatua ya nne: Jifunze kuhusu huduma za kifedha. Usitumie huduma za benki kwa mazoea pekee. Fahamu gharama, faida, masharti na namna zinavyoweza kukusaidia.
Hatua ya tano: Fanya maamuzi kabla ya kukopa au kuwekeza. Chunguza fursa, pima hatari na usifanye maamuzi kwa kushawishiwa na matarajio ya kupata faida ya haraka.
Hatua ya sita: Endelea kujifunza. Maarifa ya kifedha yanakusaidia kufanya maamuzi bora zaidi kadiri mahitaji yako yanavyobadilika.
Kujenga maisha imara kifedha hakumaanishi kuwa lazima uwe na fedha nyingi leo. Kunahitaji kujifunza namna bora ya kutumia kile ulicho nacho, kuweka malengo yanayowezekana na kuchukua hatua zinazokuelekeza kwenye mafanikio ya muda mrefu.
Benki na huduma za kifedha zinaweza kuwa sehemu muhimu ya safari hii, lakini mafanikio yanahitaji pia nidhamu binafsi, maarifa na maamuzi sahihi.
Hatimaye, swali si tu kwamba unapata kiasi gani cha fedha, bali ni nini unafanya na fedha unazopata.
Je, pesa zako zinakufanyia kazi au bado unazifanyia kazi bila mpango wa kuzikuza?
Tungependa kusikia kutoka kwako:
Ni changamoto gani kubwa unayokutana nayo katika kuweka akiba?
Unadhani ni jambo gani muhimu zaidi kabla ya mtu kuchukua mkopo wa benki?
Kama ungepewa nafasi ya kuuliza mtaalamu wa masuala ya kibenki swali moja, ungependa kujua nini?
Andika maoni au swali lako kwenye sehemu ya maoni. Elimu ya fedha inaanza kwa kuuliza, kujifunza na kuchukua hatua.
KUHUSU MTOA MADA
Bi. Lilianfavour Makawa ni Team Leader – Sales and Service/Support katika Benki ya CRDB, Tawi la Ubungo, Dar es Salaam. Kupitia uzoefu wake katika eneo la mauzo na huduma kwa wateja, anawakilisha mtazamo wa kitaalamu kuhusu umuhimu wa huduma za kibenki katika maisha ya watu binafsi na shughuli za biashara.
Makala hii ni kwa madhumuni ya elimu ya fedha na uelewa wa huduma za kibenki. Kwa maelezo kuhusu bidhaa, huduma, gharama na masharti maalumu, wasiliana na benki husika.
















.jpeg)













